Uzależnienie jest problemem zdrowotnym, który zwykle pojawia się w wyniku procesu, mogącego przebiegać w czasie mniej lub bardziej szybko. Zazwyczaj uzależnienie rozwija się z czasem, łącząc różne rodzaje używania, a nie pojawiając się nagle.
Podręczniki psychopatologii i medycyny klasyfikują je jako chorobę, chociaż nie jest to wyłącznie zaburzenie dotyczące ciała lub mózgu, lecz ma także przyczyny i konsekwencje psychologiczne oraz społeczne. Dlatego mówimy, że jest to zaburzenie biopsychospołeczne:
1. Biologiczna
Po pierwsze, uzależnienie od nikotyny oraz używanie tytoniu lub innych produktów, które ją zawierają, to problem wpływający na ciało, ponieważ są to substancje biologiczne, których przyjmowanie ma poważne konsekwencje dla zdrowia organizmu. Na przykład zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, nowotworów i wielu innych.
Ponadto uzależnienie jest podtrzymywane i wzmacniane przez tzw. układ nagrody. Ta struktura znajduje się w Twoim mózgu i odpowiada za wydzielanie neuroprzekaźnika dopaminy, abyś poszukiwał w swoim otoczeniu bodźców i nagród, które pomagają Ci przetrwać. W ten sposób układ ten służy ukierunkowaniu poszukiwań na znajdowanie i gromadzenie pożywienia lub na utrzymywanie relacji seksualnych.
W ewolucji gatunku gromadzenie zasobów, nawet jeśli nie były potrzebne w danym momencie, było bardzo cenną strategią, ponieważ należało uprzedzać dni lub okresy niedoboru żywności.
Gdy rozwija się uzależnienie od tytoniu, ta struktura ulega zaburzeniu, ponieważ „domaga się” nagradzania jej nikotyną. W ten sposób kieruje Cię do poszukiwania coraz większej ilości substancji, wychodząc z założenia, że jeśli zgromadzisz coś wartościowego, jak mogłoby to być jedzenie, będziesz mieć większe szanse na przetrwanie. Jednak uzależnienie zaburza ten mechanizm, który zaczyna się aktywować po to, abyś przyjmował i gromadził nikotynę w swoim ciele.
2. Psychologiczna
Po drugie, uzależnienie ma korzenie i konsekwencje psychologiczne. Wiele osób opisuje, że odczuwają, iż potrzeba używania nie jest aż tak fizyczna, co mentalna, ponieważ zauważają, że kiedy nie mogą sięgnąć po papierosa (długie podróże, okresy choroby, hospitalizacje), nie czują aż takiej potrzeby palenia, ale gdy ta możliwość staje się bardziej realna, chęć pojawia się nagle. Psychologiczny aspekt wiąże się z tym, że każda osoba jest podmiotem, zdolnym przeżywać swoją rzeczywistość w sposób wyjątkowy.
Tak więc palenie tytoniu jest również doświadczeniem psychologicznym i opiera się na skojarzeniach bodźców (w samolocie może mniej się chcieć; na tarasie — bardziej), ale też na bardziej złożonych aspektach, takich jak tożsamość osoby: bycie otwartym, interesującym, dorosłym, atrakcyjnym, intelektualnym, odważnym itd., albo na potrzebach związanych z używaniem: odpoczynek, odcięcie się, nagroda, bunt, wyróżnienie się, nawiązywanie kontaktu z innymi ludźmi itd.
Bardzo korzystne jest, abyś miał(a) świadomość psychologicznych konsekwencji uzależnienia od nikotyny, ponieważ stawia Cię to jako aktywną część zmiany, pozwala Ci zapytać siebie, jaka będzie Twoja własna, szczególna forma radzenia sobie z sytuacją, i poczuć, że masz sprawczość w swoim życiu.
Jeśli postrzegasz je wyłącznie jako chorobę fizyczną, możesz mieć tendencję do podejścia do procesu zmiany jak bierny pacjent. Choć zaczyna się to zmieniać, często choroby ciała są leczone bez dużej potrzeby zaangażowania pacjentów, którzy otrzymują leki lub są poddawani interwencji, ale nie decydują ani nie projektują leczenia.
Jeśli zaakceptuje się, że palenie tytoniu ma także podstawę subiektywną, to znaczy wyjątkowy sposób, w jaki każdy je zbudował i rozwinął, oraz towarzyszące mu aspekty psychologiczne, będzie można również prowadzić proces zdrowienia, wykorzystując zasoby osobiste, zyskując samopoznanie i poczucie własnej skuteczności. Ten osobisty proces może Ci pomóc odpowiedzieć sobie, dlaczego, kiedy i w jaki sposób rozpoczniesz abstynencję.
W tym sensie ważne jest, abyś potrafił(a) uznać przed sobą trudność z nikotyną i wynikający z tego problem zdrowotny, a z drugiej strony — abyś potrafił(a) zbudować własną motywację (nie tylko Twojej rodziny czy lekarzy), by z tym skończyć. Jednocześnie wątpliwości, chwile słabości czy ambiwalencja są normalne i są dozwolone w trakcie całego procesu.
Zmiana to proces, który obejmuje świadomość, uczenie się oraz rozwój lub odzyskiwanie umiejętności, i może zachodzić w różnym tempie, w zależności od osoby oraz jej sytuacji i kontekstu. Tak jak przy nauce nowego języka, zmiana na początku wymaga dużej świadomości, ale wraz z praktyką staje się umiejętnością, która nie wymaga już tyle uwagi.
3. Społeczna
Na koniec palenie tytoniu jest także problemem społecznym: to zachowanie społecznie akceptowane, promowane w reklamie, mediach społecznościowych, kinie i innych przestrzeniach publicznych. Możesz nawet mieć poczucie, że palenie daje Ci dobrą reputację lub wrażenie przynależności do społeczności palaczy. Ponadto tytoń jest substancją łatwo dostępną.
Palenie tytoniu jest społeczną epidemią, ponieważ nie we wszystkich kulturach i nie we wszystkich epokach historycznych używano go tak samo. Tak jak są obszary świata, w których konsumpcja spada, tak są też inne, w których rośnie — i nie da się tego wyjaśnić tym, że wiele osób zaczyna lub rzuca palenie jednocześnie przez przypadek, lecz tym, że jest to dynamika społeczna.
Chociaż społeczna akceptacja palenia tytoniu może przyczyniać się do podtrzymywania używania, abstynencja może być również doświadczeniem społecznym, w którym otrzymasz wsparcie i zewnętrzne wzmocnienie, poprzez sieć osób, która będzie Ci towarzyszyć i Cię podtrzymywać.
Dlatego zalecamy opieranie się na otoczeniu, aby uczynić uzależnienie od nikotyny wspólną trudnością, a abstynencję — wspólnym zobowiązaniem. Problemy współdzielone rozwiązuje się szybciej niż problemy ukryte lub tajemne. Później zaproponujemy, w którym momencie procesu możesz zaangażować osoby ze swojego otoczenia.
Palenie to zjawisko biologiczne, ponieważ ma związek z substancjami; psychologiczne, ponieważ wykonują je podmioty, które mogą odczuwać na różne sposoby i nadawać temu doświadczeniu różne znaczenia; oraz społeczne, ponieważ wokół tego faktu istnieje sytuacja i kontekst. Skupienie się tylko na jednej z tych trzech perspektyw byłoby jak próba usiąść na stołku z jedną nogą.
Gratulacje, że dotarłeś(-aś) aż tutaj. Rzucenie palenia jest możliwe!