Hoewel iedereen het erover eens is dat stoppen met roken het gezondst en verstandigst is, stellen we voor om de volgende vragen te beantwoorden: Wat verlies je als je stopt met roken? Wat bracht het je? Om welke redenen stop je?
Het lijkt vreemd, maar het begrijpen, legitimeren en meelevend zijn met het deel van jou dat wil roken kan je helpen om te stoppen. Daarom vragen we je: wat was je oorspronkelijke motivatie om te beginnen met roken?
We kunnen onderscheid maken tussen de motivatie om te verbinden: met andere mensen, met sensaties, met plezier, met beloning, met een aantrekkelijkere kant van jezelf; en de motivatie om te ontkoppelen: van de omgeving, van een taak, van stress, van emotioneel ongemak, van lijden, van familie of van werk.
Wanneer ontkoppeling wordt nagestreefd, wil men vaak via de sigaret een eigen ruimte creëren.
Het kan ook zijn dat men een leegte probeert te vullen. Consumeren betekent vullen, verwerven, en daarom wordt er vaak geconsumeerd om een intern gevoel van gebrek, van leegte, te verzachten. Of je kunt beginnen met roken om interessanter of volwassener te lijken of om te rebelleren.
In het algemeen roken mannen of jongens meer om een bepaald beeld van zichzelf te cultiveren, voor het plezier of uit verveling; en vrouwen of meisjes, door druk vanuit de omgeving of uit nieuwsgierigheid.
Zoals je ziet, kunnen er verschillende motivaties achter roken schuilgaan, en die kunnen heel persoonlijk en subjectief zijn.
Als je het gevoel hebt dat je nog twijfelt of je wel of niet met abstinentie wilt beginnen, raden we je aan een balans op te maken, waarin je in een tabel met 4 vakken noteert: de voordelen die je denkt te krijgen van roken (1.) en van abstinent zijn (2.), en de nadelen die je associeert met roken (3.) en met abstinentie (4.). Deze oefening kan je helpen om de relatie die je met tabak hebt te verduidelijken, om een beslissing te nemen en om alternatieven te zoeken om de voordelen te verkrijgen waarvan je voelt dat tabak je die geeft.
Bij het afwegen tussen de redenen vóór roken en de redenen om te stoppen, moet je ervoor zorgen dat de redenen om te stoppen zwaarder wegen, en dat het jouw eigen redenen zijn, niet die van anderen. Hoe duidelijker de balans doorslaat in het voordeel van stoppen met roken, hoe minder wilskracht er nodig zal zijn in het proces. Als je niet het gevoel hebt dat de balans een duidelijk resultaat oplevert, zit je misschien in een eerdere fase en moet je jezelf meer ruimte en tijd geven om alle argumenten te overwegen.
Als je stopt om iemand tevreden te stellen, te voldoen of te behagen, dan is dit proces niet van jou. Je zou de redenen om te stoppen externaliseren. Bovendien zul je het gevoel hebben dat je jezelf opoffert of dat je afstand doet van tabak, dat je iets mist, in plaats van dat je besluit het proactief en om je eigen redenen uit je leven te verwijderen.
Je kunt ook beginnen met het onderscheiden van de motivaties van de verschillende sigaretten die je in de loop van een week rookt, omdat niet alle sigaretten om dezelfde redenen worden gerookt: omdat je lichaam erom vraagt, als automatisme of gewoonte, om een ongemak te verdragen, als beloning, pauze of prijs, of als een kleine ruimte voor jezelf, om uit je routine te stappen, om ouder te lijken…
Toch gebeurt het vaak dat, wanneer er sprake is van een verslaving, de motivatie losraakt van het gebruik. Dat betekent dat de motivatie die aan het begin van het roken aanwezig was (verbinding, ontkoppeling, een leegte vullen, ouder lijken…), niet langer nodig is om dat gebruik te laten plaatsvinden, omdat het zich herhaalt zonder dat er motivatie nodig is.
Als je voelt dat jouw balans doorslaat naar abstinentie, is het belangrijk dat je weet dat men soms een gevoel van verlies en rouw ervaart wanneer men stopt met roken. Rouw is een psychologische en emotionele ervaring als reactie op een situatie die als een verlies wordt beleefd, en ieder kan dat op een andere manier ervaren. Het kan tegenstrijdig lijken, omdat je in werkelijkheid tabak uit je leven wilt verwijderen, maar laten we niet vergeten dat dit betekent dat er een deel van jou is dat voelt dat tabak je iets gaf, en het is oké om ook naar dat deel te luisteren in plaats van het te ontkennen.
Om door de rouw heen te komen, is het aan te raden om je te herinneren wat je in tabak zocht, hoe en wanneer het in je leven kwam, of er iets goeds is dat het je heeft gebracht, of er anekdotes of bijzondere situaties zijn waarin je jezelf met een sigaret in de hand herinnert; maar ook dat je nadenkt over waarom je er afstand van wilt nemen.
Het hoort bij dit proces om de bijbehorende emoties te uiten, die van allerlei aard kunnen zijn: verdriet, om het verlies; angst, voor wat er komt; boosheid, om de geleden gevolgen, enz.
Om vooruit te komen in rouw, moet je die psychologische ervaring toestaan, niet alleen je rokende “ik” straffen en demoniseren. Het toelaten van de gevoelens die bij deze fases horen zal het makkelijker maken om ze te doorlopen en te integreren en uiteindelijk vooruit te gaan. Daarentegen kan het onderdrukken van deze inhoud stagnatie of terugval bevorderen.
In die zin zijn afscheids-rituelen als een vorm van emotionele verwerking een goede voorspeller van het succes van het proces. Daarmee kun je de overgang naar de nieuwe fase van je leven psychologisch verankeren en ingrijpen op de psychologische achtergrond van de afhankelijkheid.
Er is kwalitatief onderzoek dat aangeeft dat, als rouw wordt verwerkt, toegelaten en expliciet gemaakt via een afscheidsbrief aan tabak, de betrokkenheid bij en de goede prognose van abstinentie toenemen (meer informatie in het hoofdstuk “De Stopdag”). Er wordt zelfs voorgesteld dat de brief hardop wordt gedeeld met andere mensen uit de omgeving of die zich in hetzelfde proces bevinden. Het is een symbolische oefening, en ieder kan andere afscheidsrituelen bedenken die voor hem of haar comfortabel zijn.
Het kan vreemd lijken dat we zoveel ruimte geven aan het afscheid, als men in werkelijkheid zo snel mogelijk afstand wil nemen van de sigaret. Het is ook waar dat er mensen zijn die dat verlies of die rouw niet voelen en dit deel kunnen overslaan.
De rechtvaardiging voor deze voorstellen ligt in het feit dat de relatie persoon-tabak, vooral als die langdurig is geweest, een complexe relatie kan worden. In sommige opzichten kan ze lijken op de relatie die je met andere mensen kunt hebben, en is ze opgebouwd op basis van subjectieve ingrediënten die je kunt aanpakken, als dat je helpt bij je doel. In feite kunnen we de relatie van de persoon met tabak vaak een toxische relatie noemen: ten eerste omdat tabak toxisch is, en ten tweede omdat de persoon steun zoekt bij iets dat hem of haar in werkelijkheid schaadt, zoals in een toxische liefdesrelatie. De schade die voortkomt uit tabaksgebruik kan een ongemak veroorzaken dat de persoon ironisch genoeg probeert te verdragen met nog meer tabak. Datgene wat hem of haar schaadt, wordt tegelijk troost of steun.
Ook angst kan een rol spelen in het proces van beslissen om te stoppen met roken. Er zijn meer aangeboren angsten, zoals angst voor bedreigingen of om het leven te verliezen. Deze angst kan sterk mobiliserend zijn wanneer men een diagnose heeft gekregen die de overleving bedreigt, en men moet stoppen met roken om te overleven. Andere angsten zijn meer geconstrueerd, dat wil zeggen: ze zijn uitgewerkt, gebaseerd op persoonlijke ervaring, op ieders manier van functioneren. Deze angsten kunnen verlammend werken. Bijvoorbeeld: Angst om te falen. Angst om niet sterk genoeg te zijn om het te halen. Angst om niet te weten hoe te leven zonder tabak. Angst om jezelf niet meer te zijn als je niet rookt. Angst om een deel van jezelf te verliezen als je stopt met roken. Angst om iets te missen (de beroemde FOMO).
In dit geval stellen we voor om de angst te cultiveren om hetzelfde te blijven: wat kan er gebeuren als je blijft roken? Wat zou er gebeuren als je niet zou proberen te stoppen? Wie zou je missen als je ziek zou worden en zou sterven door de gevolgen van roken? Wat mis je door te roken? Contact maken met sommige angsten is gezond, omdat het je dichter bij de noodzaak brengt om jezelf te beschermen.
Angst volgt meestal het volgende emotionele schema:
Emotioneel schema:
Situatie → Emotie → Behoefte
Bedreiging (reëel of geconstrueerd) → Angst → Bescherming
Wat als bedreiging wordt ervaren kan heel verschillend zijn. Je kunt bang zijn voor ongelukken, waarbij je de controle verliest. Je kunt bang zijn om te stoppen met roken, omdat de bedreiging ligt in het niet slagen en je onbekwaam voelen om je leven te sturen. Of je kunt bang zijn om te blijven roken, als je de diagnose longkanker hebt gekregen, die het leven zelf bedreigt. Wanneer je angst voelt, heb je behoefte om een bescherming op te bouwen tegen wat als bedreiging wordt ervaren.
Laten we uitgaan van het idee dat er mensen zijn die niet stoppen met roken uit angst om te falen in de poging, en dat ze zich tegen deze verwachting van falen beschermen door te blijven roken en geen verandering door te voeren. Waarschijnlijk geven ze prioriteit aan bescherming tegen falen boven de vrijheid om te kiezen. Met andere woorden: men verkiest vrijheid te verliezen boven het zich blootstellen aan falen. We kunnen niemand ooit garanderen dat hij of zij zich niet mislukt zal voelen. Het werk bestaat er eerder in te aanvaarden dat in beweging komen, een verandering maken of een beslissing nemen, de mogelijkheid inhoudt om fouten te maken of te falen. Wanneer die mogelijkheid wordt geïntegreerd en aanvaard, zal het makkelijker zijn om positie in te nemen en vooruit te gaan. Zoals we in module 3 zullen zien: ook als het gevoel van falen komt, ook als er een terugval is, hoeft dat niet het eindstation van het proces te zijn, en er zijn manieren om de terugval bij te sturen, het bereikte te benutten en de doelen, strategieën en een actieplan te herzien.
De angsten om te stoppen met roken zijn eerder redenen om niet te stoppen, en niet zozeer redenen om te roken. Onthoud dat je door niet te roken niets zult missen.
Wat betreft de redenen om te stoppen, stellen we je de vraag: Waarom nu en niet eerder?
Waarschijnlijk zijn je redenen om te stoppen met roken heel duidelijk: gezondheidsvoordelen, financiële voordelen, voordelen in relaties, enz.
Maar je hebt precies dit moment gekozen en het kan nuttig zijn om te weten waarom, aangezien dit je zal verbinden met je persoonlijke motivatie (waarvoor?). En zoals we al hebben gezien: om een verslaving te overwinnen moet je een actieve rol spelen in de verandering.
Voordat je overgaat tot actie vragen we je: hoe belangrijk is het voor jou om te stoppen met roken, waarbij 0 helemaal niet belangrijk is en 10 heel belangrijk?
0 ___________________ 10
Als je score onder de 7 ligt, kan het zijn dat er eerst een voorafgaand proces nodig is om dat doel te bekrachtigen. En in die lijn moedigen we je aan om na te denken:
Wat zou er moeten gebeuren zodat die score zou stijgen? Wat vind je leuk aan roken en wat vind je er niet leuk aan? Waar maak je je zorgen over bij stoppen met roken? Waarom heb je jouw score gekozen en niet een 0?
En we sluiten deze korte les af met een laatste vraag: hoeveel vertrouwen heb je dat het je zal lukken om te stoppen met roken, waarbij 0 niets is en 10 veel?
0 ___________________ 10
Wat of wie zou je kunnen helpen om die score te verhogen? Welke signalen zouden je laten zien dat je één punt bent gestegen op die schaal? Waarom heb je jouw score gekozen en niet een 0?